Yan Bağ Yaralanması Nedir, Nasıl Anlaşılır?

Diz, insan vücudunda yer alan en büyük ve en karmaşık eklemdir. Tıpta tibia olarak adlandırılan kaval kemiği ile femur, yani uyluk kemiğini birbirine bağlar. Diz ekleminin ön tarafında ise patella olarak bilinen ve bir kalkan görevi gören diz kapağı bulunur. Tüm bu kemik yapılarının bir arada durmasını sağlayan ve diz ekleminin stabilitesini artıran dokulardan biri de bağlardır. Diz ekleminde, ön çapraz, arka çapraz, iç yan ve dış yan bağlar olmak üzere 4 ana bağ yapısı bulunur. Bunlar, dizin normal hareketlerine katkı sağlarken anormal hareketlerin oluşmasını engeller. Çapraz bağlar, dizin iç kısmında yer alır ve birbirlerine çapraz uzanır. “X” harfi şeklinde bir yapıda olmaları nedeniyle çapraz bağlar olarak adlandırılır. Yan bağlar ise dizin iç ve dış yanlarında bulunur. Bu bağlar, bacağa paralel uzanır ve diz ekleminin sağa sola hareketini kısıtlayarak stabilitesini artırır. Yan bağlar, kollateral bağ olarak da bilinir. Kemiklerin birbirine bağlanmasını sağlayan bağlar temel olarak kalın doku bantlarıdır. İç ve dış yan bağlar, bir arada çalışarak; uyluk kemiğine göre dışa ve içe daha fazla dönmeye meyilli olan kaval kemiğinin sağlıklı bir şekilde yerinde kalmasına yardım eder. Dizin sağlamlığını artırır.

Yan Bağ Yaralanması Nedir?

Yan bağ yaralanması diz ekleminin yan taraflarında bulunan ligamentlerin zedelenmesidir. Bu bağlar, bir miktar esneme kabiliyetine sahip olsa da yeterince zorlandıklarında zedelenebilir ya da tamamen yırtılabilir. Futbol gibi doğrudan temas gerektiren spor dallarında sıklıkla görülür. Genellikle ağrı ve hassasiyete yol açar. Kopan bağın olduğu tarafta ağrı, daha yoğun olarak hissedilir. Yan bağ kopması durumunda kişi, dizini yerinden çıkacakmış gibi hisseder. Bu durum dizin stabilitesini de olumsuz etkiler. Yan bağ yaralanmalarının tanısı için ortopedi uzmanının muayenesi ve gerekli gördüğü tetkiklerin yaptırılması önemlidir. Bazı vakaların tedavisinde cerrahi yöntemlerin uygulanması gerekebilir. Yan bağ yaralanmaları tanı ve tedavi yöntemlerini açıklamadan önce sıklıkla merak edilen “Yan bağ yaralanması belirtileri nasıldır?” sorusunu yanıtlamak gerekir.

Yan Bağ Yaralanması Belirtileri Nelerdir?

Yan bağlardan birinin yırtılmasına yol açacak kadar şiddetli gerçekleşen yaralanmalarda diz çevresindeki yumuşak dokularda, ciddi hasarlanma meydana gelir. Bu durum, kanama ve şişlik gibi belirtilere yol açabilir. Kanama, eklemin kendisinde de görülebilir. Kişi ayağa kalktığında diz ekleminin dengesiz olduğunu fark edebilir. Bacağa ağırlık verildiğinde eklem sertleşir ve ağrı hissedilir. Daha önceden gerçekleşen ancak tedavi edilemeyen kollateral bağ yaralanmalarında ise diz eklemindeki istikrarsızlığın devam etmesi yaygındır. Bu tip vakalarda bağda oluşan zedelenme iyileşse de bağ, dizi destekleyecek kadar güçlü olmaz. Diz ekleminin kullanıldığı sırada yoğun ağrı meydana gelebilir. Yan bağ yaralanması tedavisinde belirtilerin şiddeti de önemlidir. Bu nedenle yan bağ yaralanmaları 3 evrede incelenir:

• Evre I Lezyon: Yan bağlardaki yırtılma 5 mm’den azdır. Dolayısıyla tam bir yırtılma söz konusu değildir. Kişi ayağa kalktığında ağrı belirginleşir ya da şiddetini artırır. Cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilebilir.
  
  
• Evre II Lezyon: Yan bağlardaki yırtılma 5 mm. ila 10 mm. aralığındadır. Dolayısıyla yırtılma, tam değildir. Zıplama ve dönme hareketleri sırasında kişi, dizinin boşaldığını hissedebilir. Şişlik ve ağrı yaygın olarak görülür. 3 ila 4 haftalık tedavi ile kişi, günlük yaşamına
  geri dönebilir.
  
  
• Evre III Lezyon: Yan bağlardaki yırtık 10 mm’den fazladır. Tam yırtılma görülebilir. İlgili bağ üzerinde şişlik vardır. Bu bölgede hassasiyet görülür. Kişi dizini bükemeyebilir. Yürüyüş sırasında dahi dizde boşalma hissi oluşabilir.

Yan Bağ Yaralanması Nedenleri Nelerdir?

İç yan bağ (Medial Collateral Ligament, MCL) ve dış yan bağdan (Lateral Collateral Ligament, LCL) oluşan yan bağlarda zedelenme oluşması, yan bağ yaralanması olarak tanımlanır. Yaralanma sırasında bağların aşırı gerilmesine bağlı olarak; bağlardan biri ya da her ikisi birden yırtılabilir. Yan bağ yaralanmalarında yırtılma, bağın orta kısmından ya da kemiğe tutunduğu kısımdan gerçekleşebilir. Eğer travmaya bağlı oluşan kuvvet yeterince büyük ise diğer bağlar ve dokular da zarar görebilir. Yaygın olarak iç yan bağ ile ön çapraz bağ birlikte yırtılır. Buna ek olarak iç yan bağın yırtılması, dış yan bağ yırtılmasından daha sık görülür. Ancak dış yan bağın yırtılması, genellikle diz stabilitesinin daha fazla bozulmasına yol açar. Bunun nedenlerinden biri ise kaval kemiğinin üst kısmının (tibial plato) iç yan bağa yakın tarafta daha derin bir yuva oluşturmasıdır. Diğer taraftan dış yan bağ tarafında kaval kemiğinin yüzeyi, diğer tarafa göre daha düzdür ve kaval kemiğinin uç kısmı bu yüzeyden daha rahat kayabilir. Anatomik farklılık nedeniyle dış yan bağın yaralanması ile diz ekleminin stabilitesi daha fazla bozulur.

Yan bağlar, futbol ve kayak gibi sportif faaliyetler sırasında yırtılabilir. Yaralanma, çoğunlukla alt bacağın medial olarak yani diğer dize doğru ya da diğer dizden uzağa doğru zorlanması ile oluşur. Dolayısıyla kişi sadece ayakta dururken yanlardan gelen bir darbe ile yan bağlarda hasarlanma oluşabilir. Ek olarak buz pateni ya da koşma gibi aktiviteler sırasında vücudun içe ya da dışa doğru dönmeye zorlanması da bu duruma neden olabilir. Zıpladıktan sonra yere iniş sırasında oluşabilen dengesizlik, diz ekleminin zorlanmasına ve yan bağların yırtılmasına sebebiyet verebilir. İç ve dış yan bağ yaralanmalarının sık görülen nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• İç yan bağ (Medial Collateral Ligament, MCL) Yaralanması: Futbol, basketbol, voleybol ve düvüş sporlarında sık görülür. Bunlara ek olarak düşmek, hatalı adım atmak, dizin yanlış biçimde bükülmesi gibi etkenler, iç yan bağ yaralanmasına neden olabilir.
  
  
• Dış Yan Bağ (Lateral Collateral Ligament, LCL) Yaralanmaları: Çoğu vakada dizin dış tarafa doğru itilmesi ile meydana gelir. Travmaların rolü büyüktür.

Yan Bağ Yaralanması Tanısı Nasıl Koyulur?

Yan bağ yaralanması belirtileri ile ortopedi hekimine başvurulduğunda hekim, kişinin anamnezini alır ve daha sonra fizik muayenesini yapar. Çoğunlukla muayene, tanı için yeterli olsa da bazı vakalarda ağrı ve kas spazmının fazla olması nedeniyle hangi bölgenin zedelendiği, fizik muayene ile belli olmayabilir. Bu gibi durumlarda hekim, röntgen ve MR gibi radyolojik tetkikler yapılmasını isteyebilir. Elde edilen bulgular ışığında, hangi bağın ya da bağların yaralandığı tespit edilir. Böylece kişiye yan bağ yaralanması tanısı koyulur. Bu noktada sıklıkla merak edilen sorulardan biri de “Yan bağ yaralanması nasıl tedavi edilir?” şeklindedir.

Yan Bağ Yaralanması Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Yan bağ yaralanması tedavisi, hangi bağın yaralandığına, yaralanmanın şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre farklı şekillerde yapılır. Bazı vakalarda istirahat, bandaj uygulaması veya dizlik kullanımı önerilir. Gün içinde buz uygulaması yapılması tavsiye edilebilir. Yaklaşık bir hafta sonra kişi kontrole çağırılır. Nispeten şiddetli vakalarda ise bu tedavilere ek olarak hekim, koltuk değneği kullanımı ve bazı fizik tedavi egzersizleri önerilebilir. Yan bağ yaralanmalarında genellikle cerrahi müdahaleye gerek duyulmasa da bazı vakalarda operasyon gündeme gelebilir. Bu noktada yırtığın nerede olduğu da önemlidir. Bağ dokusunun kemik üzerinden koptuğu vakalarda bağ doku onarımı ameliyatı yapılır ve bağ, özel zımbalarla kemiğe sabitlenir. Bağın kemik üzerinden kopmadığı vakalarda ise rekonstrüksiyon tedavisi gerekir. Yan bağ yaralanması rekonstrüksiyon ameliyatı olarak da bilinen bu operasyonda, öncelikle ilgili bağa ait ligamentler çıkarılır. Farklı bölgelerden alınan tendon ve bağ yapıları ile bağ onarılır. Bu noktada greftler kullanılabilir.

Eğer sizde ya da bir yakınınızda da yan bağ yaralanması olduğunu düşünüyorsanız vakit kaybetmeden bir ortopedi uzmanına başvurmayı ihmal etmeyin.