Kıkırdak Cerrahisi Nedir, Ne Zaman Uygulanır?

Kıkırdak, son derece güçlü ve esnek bir fibroz dokudur. Vücutta pek çok şekilde bulunur ve farklı işlevleri vardır. Vücuttaki ana bağ dokularından biri olan kıkırdak, sert olsa da bir miktar esneme kabiliyetine sahiptir. Temel anlamda kıkırdağın yaklaşık olarak %65 ila %80’i sudan oluşur. Ancak yaşın ilerlemesiyle birlikte içeriğindeki su miktarı azalır. Geriye kalan kısmı ise matris olarak adlandırılan jel benzeri bir maddedir. Matris; kolajen, kolajen olmayan proteinler ve proteoglikanlardan oluşur. Proteoglikan ve kolajen olmayan proteinler, kolajene bağlanır veya yapışır. Su ise negatif yüklü proteinler tarafından çekilir. Bunlar yapılar, birlikte matrise tutarlılığını verir. Vücutta, hiyalin, elastik ve lifli olmak üzere 3 farklı kıkırdak bulunur ve farklı özelliklere sahiptir. Örneğin hiyalin kıkırdak, eklemlerde, burun deliklerini ayıran septumda ve trakeada yani soluk borusunda bulunur. Elastik liflere sahip olan elastik kıkırdak ise burun ve kulak gibi yapılarda yer alır. Son olarak lifli kıkırdak olarak da adlandırılan fibröz kıkırdak, menisküs gibi yapılarda yer alır. Kıkırdak, yetişkin bireylerde toplam doku hacminin yaklaşık olarak %1 ila %2’sini oluşturur. Kıkırdak dokusunda bulunan hücre sayısı nispeten düşüktür ve kan damarı (avasküler), sinir (anöral) ve lenfatik sistem (alenfatik) gibi yapıları içermez. Kıkırdakta kan damarı olmadığı için beslemesi sınırlıdır. Besinler matris boyunca yayılarak kıkırdağın beslenmesini sağlar. Bu duruma bağlı olarak kıkırdak dokuda oluşan zedelenmelerin iyileşmesi geç olur. Kıkırdak hasarlanmaları tedavisi, ilgili bölgede oluşan hasarın düzeyine göre farklı şekillerde yapılabilir. Bazı vakalarda istirahat yeterli olurken şiddetli vakalarda kıkırdak nakli cerrahisi gibi farklı cerrahi yöntemler uygulanabilir. Sedanter yaşam tarzı, yanlış yapılan hareketler, sportif faaliyetler sırasında yaşanan travmalar gibi pek çok farklı neden kıkırdak dokusunun farklı şiddette yaralanmasına yol açabilir. “Kıkırdak yaralanması hangi durumlarda cerrahi tedavi gerektirir?” sorusuna geçmeden önce sıklıkla merak edilen “Kıkırdak cerrahisi nedir?” sorusunu yanıtlamak gerekir.

Kıkırdak Cerrahisi Nedir?

Vücudun pek çok yerinde bulunan kıkırdak, bir tür bağ dokusudur. Sert ve esnek bir yapıda olmasına rağmen zarar görmesi nispeten kolaydır. İnce ve lastiksi bir doku olan kıkırdak çoğunlukla eklem kemikleri arasında bir yastık görevi görür. Kıkırdak hasarı olan bireylerde genellikle eklem ağrısı, eklemde sertlik, şişme ve iltihaplanma görülür. Şiddetli vakalarda ise kıkırdağın yırtılması söz konusu olabilir. Sonuç olarak eklem açıklığı azalır ve kişinin günlük aktiviteleri kısıtlanır. Bu gibi vakaların yanı sıra konservatif yöntemlerle iyileşme görülmeyen durumlarda da kıkırdak cerrahisine başvurmak gerekebilir. Kıkırdak ameliyatı, çoğunlukla artroskopik yöntemle yapılır. Kıkırdak ameliyatının ne kadar süreceği, yaralanmanın şiddetine ve kıkırdağın bulunduğu bölgeye göre değişiklik gösterir. Fakat kıkırdak yaralanmasının sıklıkla gerçekleştiği dizin tedavisi için uygulanan diz kıkırdak ameliyatı, yaklaşık 45 dakika kadar sürer. Artroskopik kıkırdak cerrahisinde hekim, ilgili bölgede yer alan cilt üzerine küçük kesiler açar. Optik görüntüleyici ve cerrahi el aletleri ile operasyon yürütülür. Kan akışının artırılması ve yeni kıkırdak oluşumunun teşvik edilmesi için kıkırdağın çevresinde bulunan kemik yüzeyine küçük sıyrıklar oluşturulabilir.

Kıkırdak Cerrahisinde Hangi Yöntemler Kullanılır?

Kıkırdak cerrahisi sırasında uygulanan prosedürler, kıkırdak yaralanmasının şiddetine, kişinin şikayetlerine, yaşına ve genel sağlığına bağlı olarak farklı şekillerde yapılabilir. Ancak kıkırdak cerrahisinde sık kullanılan seçenekler şu şekilde sıralanabilir:

• Debridman: Kıkırdağın fiziksel yapısında oluşan bazı değişimlere bağlı olarak kıkırdak, çevre dokuları tahriş edebilir. Artroskopik yöntemle yapılan bu işlem sırasında hasar gören kıkırdağın, diğer dokulara sürtünmesi önlenir. Kıkırdağın çevresinde yer alan gevşek kısımlar çıkarılır.
  
  
• İlik Uyarımı: Kıkırdak yapısında kan damarları bulunmaz. Bu nedenle beslenmesi sınırlıdır. Bu durum kıkırdağın iyileşme sürecinin yavaşlamasına neden olur. Kıkırdağın tekrar beslenmesi için cerrah, kemikte bulunan kan damarlarının açığa çıkması için kemik yüzeyine mikro kesiler açar. Bu durum kıkırdak üretimini tetikleyen kan pıhtısı oluşumuna neden olur. Böylece kıkırdak yapımı tetiklenir. Bu işlem mikrokırık oluşturma tekniği olarak da bilinir. Mikrokırık yöntemi ile oluşan yeni kıkırdak doku, eskisine kıyasla daha az esnektir. 
  
  
• Sondaj: Delme, iyileşme yanıtı oluşturmak için cerrahi bir matkap veya tel yardımıyla subkondral kemikte birden fazla delik açılmasıdır. İlik uyarımı tekniğine benzer bir artroskopik işlemdir. Bu prosedürün sınırlayıcı faktörü, delme işlemi sırasında açığa çıkan ısının çevre dokulara zarar vermesidir.
  
  
• Mozaikplasti / Osteokondral Otogreft Nakli: Bu yöntemin uygulandığı vakalarda yaygın hasar yoktur. Mozaikplasti genellikle eklemde 10 ila 20 mm. boyutunda, izole kıkırdak hasarları için tercih edilir. Çoğunlukla 50 yaş altındaki bireylerde kaza sonucu hasar alan kıkırdağın cerrahi tedavisi için uygulanır. Mozaikplasti prosedüründe vücudun farklı bir alanından alınan sağlıklı kıkırdak, hasarlı bölgeye taşınır. Böylece eklem kıkırdağı üzerinde daha düzgün bir yüzey oluşması sağlanır.
  
  
• Otolog Kondrosit İmplantasyonu (Kıkırdak nakli, OKİ, ACI): Şiddetli kıkırdak yaralanmalarında kıkırdak nakli yapılması gerekebilir. Bu yöntemde artroskopik cerrahi ile küçük bir kıkırdak dokusu kişinin kendi vücudundan alınır. Laboratuvar ortamında daha fazla kıkırdak hücresi üremesi sağlanır. Yaklaşık 1 ila 3 ay sonra oluşan yeni kıkırdak hücreleri, diz içine nakledilir. Böylece laboratuvar ortamında çoğaltılan hücrelerin, yeni kıkırdak dokusu oluşturması sağlanır. Kişinin kendi hücreleri kullanıldığı için doku reddi söz konusu değildir.
  
  
• Osteokondral Allogreft Transplantasyonu: Bu yöntemde yaşamını kaybetmiş bir donörden elde edilen kıkırdak veya kemik bloğu olarak açıklanabilen allogreft kullanılır. Kıkırdak hasarlanması bir allogreftin kullanılması için yeterince büyük olduğunda gerçekleştirilir. Allogreft, zedelenmiş kıkırdak bölgesine tam olarak oturacak şekilde hazırlanır ve sterilize edilir. Bu prosedür daha büyük ve açık bir kesi gerektirebilir.

Kıkırdak Cerrahisi Hangi Durumlarda Gereklidir?

Eklem kıkırdağı, ilgili kemiklerin birbiri üzerinde kolayca kaymasını sağlayarak kişiye pürüzsüz ve ağrısız hareket imkanı sunar. Ayrıca olası travmalar sırasında kemiklerin zarar görmesini sağlayan amortisör görevi de bulunur. Ancak kıkırdak dokusu pek çok farklı nedene bağlı olarak zarar görebilir. Bu gibi durumlarda ağrılı hareket, sınırlı eklem açıklığı ve osteoartrit gibi pek çok farklı şikayet ve rahatsızlıklar oluşabilir. Kıkırdağın avasküler yapısı yani kan damarı içermemesi nedeniyle kendini onaramaması, onun fonksiyonlarını kaybetmesine yol açar. Ancak kıkırdak beslenmesinin sınırlı olmasına rağmen hücre iyileşmesinin mümkün olması, kıkırdak dokusunun yenilenmesini sağlayabilir. Bu nedenle kıkırdak fonksiyonlarının geri kazanılması ve mevcut hasarlanmanın artrite yol açmaması için kıkırdak ameliyatı uygulamaları gerekebilir.

Eklem kıkırdakları, genellikle düşmek gibi travmalar, sporcu yaralanmaları, aşınma ve yıpranma nedeniyle hasar görebilir. Kıkırdak hasarına bağlı olarak gelişen şikayetler ile hekime başvurulması durumunda öncelikle hasarlanmanın şiddeti araştırılır ardından gerekli durumlarda kıkırdak cerrahisi yapılabilir.

Kıkırdak Cerrahisi Sonrasında İyileşme Süreci Nasıldır?

Kıkırdak cerrahisinde uygulanan pek çok farklı yöntem bulunur. Bu nedenle ameliyat süresi gibi ameliyat sonrasındaki iyileşme süreci de farklılık gösterir. Ayrıca, kişinin yaşı, genel sağlık durumu, mevcut yaralanmanın çevre dokularda oluşturduğu hasarlanmalar gibi etkenler de bu süreci etkiler. Ancak genel olarak kıkırdak cerrahisinden sonra hekim, bazı bakım önerilerinde bulunur. Bunlar, şişlik ve ağrıyı azaltmak için buz uygulanması ve dikiş bölgesine pansuman yapılması gibi işlemler içerebilir. Çoğunlukla kıkırdak ameliyatından 1-2 hafta sonra fizik tedavi uygulamalarına başlanır. Ayrıca operasyonun yapıldığı bölgeye göre farklı aktivite kısıtlamaları yapılması gerekebilir. Dolayısıyla kıkırdak cerrahisi sonrasında hekimin önerileri doğrultusunda hareket etmek, iyileşme sürecini hızlandırır.

Kıkırdak cerrahisi hakkında merak ettiğiniz diğer sorular için bir ortopedi doktoruna başvurabilirsiniz.