- [email protected]
- 08508116629
Ayak Bileği Bağ Yaralanması Nedir, Belirtileri Nelerdir?
Ayak bileği (talocrural eklem) kemik, kas, tendon, kıkırdak ve ligament olarak bilinen bağlar gibi pek çok farklı dokudan oluşur. Vücuttaki en fazla yükü taşıyan eklemlerden biri olan ayak bileği, kemiklerin makara şeklinde eklem oluşturması nedeniyle makara eklemi olarak da bilinir. Ayak bileğinde fibulotalar eklem, tibiotalar eklem ve distal tibiofibular eklem olmak üzere toplam 3 eklem bulunur. Alt bacakta yer alan tibia yani kaval kemiği ve fibula ya da halk arasında bilinen adıyla baldır kemiği, ayak bileğinin de her iki tarafında yer alır. Bu yapılar, ayak ekleminin her iki yanındaki çıkıntıları oluşturur ve malleol olarak da adlandırılır. Malleol, aynı zamanda kas, tendon ve bağ dokularının kemiğe yapıştığı alanı oluşturur. Tibia ve fibulanın oluşturduğu yatakta ise talus kemiği yer alır. Ayak bileği kemiklerinin en üstünde yer alan talus, ayak bileğinin yukarı ve aşağı hareketine olanak tanır. Ayak bileğinin en altındaki kemik ise topuk kemiği ya da tıp literatüründeki adıyla kalkaneustur. Son derece kısıtlı bir hareket alanı vardır. Eklem içinde yer alan tüm kemikler, kıkırdak doku ile kaplıdır. Kıkırdaklar, eklemde yer alan kemiklerin rahatça hareket etmesini sağlarken aynı zamanda birbirine sürtünmesini de önler. Ayağın normal hareketlerinin yapılması, kaslar tarafından sağlanır. Ayağın normal dışı hareketlerini yapmasını engelleyen doku ise bağlardır.
Ayak bileğinin iç tarafında kaval kemiğini, talus, navikula ve kalkaneusa bağlayan deltoid bağ bulunur. Deltoid bağ, ayak bileği bağ yaralanmalarının yaklaşık %5’lik kısmını oluşturur. Ayak bileği bağ yaralanmalarının çoğunluğu ise ayak bileği dış tarafında meydana gelir. Ayak bileği dış kısmında bulunan bağ, üç ayrı bağdan oluşur. Bunlardan biri olan dış ön tarafta anterior talofibular bağ (ATFL), kaval kemiği ile talusu birbirine bağlar. Eklemin dış ön tarafında yer alır ve ayak ekleminin en zayıf bağıdır. Bu nedenle de en sık yaralanma anterior talofibular bağda meydana gelir. Bir diğer bağ ise dış yan tarafta bulunan calcaneofibular bağdır (CFL). Ayak bileği dış yan bağı olarak da bilinen calcaneofibular bağ, bileğin dış kısmında yer alır ve ayak bileğinin dışa doğru normalden fazla dönmesini engeller. Ek olarak eklem seviyesinin üstünde, ayak bileğinin dış arka kısımda posterior talofibular bağ (PTFL) bulunur. Bu bağ, kaval kemiği ile baldır kemiğini birbirine bağlar. Posterior talofibular bağ, bu kemiklerin birbirinden ayrılmasını engeller. Ayak bileğinde dış tarafta bulunan bağlar, dış yan, orta ve arka bağ olarak da tanımlanabilir. Karmaşık yapısı gereği ayak bileği yaralanmaları sık görülür. Ayak bileği ağrısı, ayak bileği burkulması ve ayak bileği bağ yaralanmaları, ayak bileğinde sık görülen rahatsızlıklardandır. “Ayak bileği neden şişer?”, “Ayak bileği ağrısı nasıl geçer?” ve “Ayak bileği yamukluğu nasıl düzelir?” gibi soruların yanıtlarına geçmeden önce “Ayak bileği bağ yaralaması nedir?” sorusunu yanıtlamak gerekir.
Ayak bileğinde bulunan esnek bağlar, ayak ekleminin anormal hareketlerine karşı direnç oluşturur. Anterior talofibular bağ (ATFL) ayağın dış kısmında, calcaneofibular bağ (CFL) alt kısmında ve Posterior talofibular bağ (PTFL) ayağın arka tarafında yer alır. Ancak farklı etkenlere bağlı olarak ayak bileğine uygulanan kuvvetin şiddetli olması, ayak bileği bağ yaralanmalarına yol açabilir. Ayak bileği burkulması, genellikle bağ liflerinin hafif derecede zarar görmesi ile oluşur. Ayak bileği bağı zorlanması olarak da açıklanabilir. Ayak bileği bağ yaralanmaları arasında en sık görüleni, ayak bileği burkulmasıdır. Burkulma, bağ dokusunda çoğunlukla önemli bir zedelenmeye yol açmadığı için kendiliğinden geçebilir. Fakat “Ayak bileğim şişti ve morardı”, “Ayak bileğimi burktum şişti” ve “Ayak bileğim ağrıyor” şeklindeki yakınmaların varlığında bir ortopedi doktoruna başvurulmalıdır. Bu noktada ayak burkulmasının şiddetinin belirlenmesi de önemlidir. Ayak bileği bağ yaralanması, travmanın yarattığı etkiye göre farklı şekillerde derecelendirilir.
Vücutta bulunan bağlar, tendonlar kadar esnek değildir. Bu nedenle bağ yaralanması daha sık meydana gelir. Ayak bileği bağ yaralanması, ayakta bulunan bağların şiddetli strese karşı koyamamasına bağlı olarak oluşur. Bu yaralanmalar farklı evrelerde incelenir:
Ayak bileği bağ yaralanması, sıklıkla sportif faaliyetler ve egzersiz sırasında meydana gelir. Ancak günlük yaşamda da oluşabilir. Bileğin bükülmesine yol açan, kaldırıma çıkmak, engebeli arazide yürümek, uygun ayakkabı giymemek gibi etkenlere bağlı olarak ayak bileği bağı zedelenebilir. Ayak bileği bağ yırtığı belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
Ayak bileği bağ yaralanması farklı şekillerde ve şiddette olabilir. Hemen herkesin yaşamı boyunca en az bir kez yaşadığı burkulma da bağ yaralanması başlığı altında incelenir. Dolayısıyla kişi ne zaman hekime başvurması gerektiğini bilemeyebilir. Ayak bileği bağ yaralanması belirtilerinin bir ya da daha fazlasının varlığında bir doktora muayene olunmalıdır. Bu noktada sıklıkla sorulan sorulardan biri “Ayak burkulması için hangi doktora gidilir?” şeklindedir. Ayak burkulması ve diğer bağ yaralanmaları için bir ortopedi doktoruna muayene olunmalıdır.
Ayak Bileği Bağ Yaralanması Tanısı Nasıl Koyulur?
Ayak bileği bağ yaralanması belirtileri ile hekime başvurulduğunda hekim öncelikle kişinin anamnezini alır ve arından fizik muayenesini yapar. Teşhis için doktor, ağrı bölgesinde ayak bileğini nazikçe palpe eder. Farklı bir deyişle fizik muayene sırasında hangi bağların yaralandığının belirlenmesi için bileğe hafifçe bastırılır. Ayrıca ayak bileğinin farklı yönlere döndürülmesi ile hareket açıklığı kontrol edilir. Gerekli durumlarda hekim, röntgen, ultrason ve MR gibi radyolojik görüntüleme tetkikleri isteyebilir. Elde edilen bulgular ışığında hangi bağın ya da bağların yaralandığı ve yaralanmanın evresi belirlenir. Ardından tedavi yöntemi belirlenir. Bu noktada sıkça sorulan sorulardan biri de Ayak bileği bağ yırtılması nasıl tedavi edilir?” şeklindedir.
Ayak bileği bağ yaralanması, şiddetine göre farklı şekillerde tedavi edilebilir. Hemen hemen tüm vakalarda istirahat gerekir. Şişliğin azalması ile birlikte, hareket açıklığının ve esnekliğin tekrar kazanılması için hekim, egzersiz önerebilir. Kan akışının uyarılması, ödemin azalması ve iyileşmeyi desteklemek için masaj uygulamaları faydalı olabilir. Bazı vakalarda steroid veya nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar önerilebilir. Ayak bileği bağ yırtılması tedavisinde uygulanan bir diğer yöntem ise enjeksiyondur. Bağ yırtığının bulunduğu alandaki iltihabın önlenmesi ya da azaltılması için ilgili bölgeye steroid içerikli ilaçlar enjekte edilebilir. Ayak bileği bağ yaralanması, bazı durumlarda ayak ekleminde bulunan diğer dokulara da zarar verebilir. Bu gibi durumların yanı sıra uzun süreli olarak ayak bileğinde hissedilen dengesizlik hissi ve artrit gibi eşlik eden rahatsızlıkların varlığında cerrahi girişim gerekli olabilir. Ayak bileği bağ yırtıkları ameliyatlı tedavisi çoğunlukla artroskopik cerrahi yöntemiyle yapılır. Halk arasında anahtar deliği ameliyatı olarak da bilinen artroskopik cerrahide cilt üzerine küçük kesiler açılır. Bu kesilerden optik görüntüleyici ve cerrahi el aletleri sokulur. Eklem içindeki kopan ligamentler temizlenir. Farklı bölgelerden alınan tendon ve bağ yapıları ile yırtılan bağ onarılır. Bu noktada greftler kullanılabilir. Çok ender vakalarda bağ, tekrar dikilebilir.
Eğer sizde de ayak bileği bağ yaralanması olduğunu düşünüyorsanız bir ortopedi uzmanına muayene olmayı unutmayın.
